Sách Hay Nên Đọc

Review phim tâm lý Joker (2019) – ai đẻ ra Chí Phèo phương Tây

Không phải ngẫu nhiên Joker là bộ phim cộp mác R mà vẫn mang về doanh thu phòng vé trên 1 tỷ USD cho nhà sản xuất, ẵm cả Sư Tử Vàng 2019 lẫn Quả Cầu Vàng 2020.

Chẳng cần máu me be bét, chẳng cần kỹ xảo công phu, chẳng cần giết người kinh dị hay đuổi bắt gay cấn, diễn xuất trên cả xuất sắc nam chính, nhạc phim trên cả hay và những dụng công quá đặc sắc của đạo diễn đã khiến Joker tốn biết bao giấy mực của giới phê bình và trở thành vết lõm khó quên trong đầu người xem. 

Joker là bộ phim tâm lý năm 2019 để lại nhiều ám ảnh
Đạo diễn cao tay
Joker vỗn nổi tiếng là gã hề điên loạn siêu ác của DC. Thế nên khi nhà sản xuất spoil rằng đây là câu chuyện về sự ra đời của đại ác nhân – kẻ thù truyền kiếp của Batman, nhiều kẻ giống tôi chắc mẩm và kỳ vọng về một tuổi thơ đau đớn, về một cậu nhóc phải chịu nhiều sang chấn tâm lý khủng khiếp hơn bất cứ ai và đương nhiên cả nhiều pha giết người bệnh hoạn hơn cả Hanibal.

Nhưng không phải, Joker diễn ra nhẹ nhàng hơn thế, đời thường hơn thế, thực hơn thế và cũng bởi thế, nó chân thực hơn, ám ảnh hơn. Kinh khiếp hơn là nó làm người ta sực tỉnh khi bắt gặp những câu chuyện tương tự ngay trong chính thế kỷ XXI hiện tại. Nó khiến người ta à ra câu trả lời cho nhiều thắc mắc: sao trong xã hội hiện đại này người ta trầm cảm & tự tử ngày càng nhiều, sao phần méo mó bệnh hoạn trong con người lộ ra ngày càng nhiều, sao người ta ngày càng vô tình với nhau?

Thì ra cái ác chẳng ở đâu xa, cũng chẳng tự nhiên sinh ra, nó vốn ở đó, đợi những thứ khách quan để mà trỗi dậy. Thứ càng gần mình, ngay cạnh mình mới càng đáng sợ. Lẽ dĩ nhiên, càng đạo diễn cao tay mới càng làm được điều này.

Joker mới ra mắt tháng 8 năm 2019, chiếu tại Liên hoan phim quốc tế Venezia lần thứ 76 và ẵm luôn Sư Tử Vàng – giải thưởng cao quý nhất của liên hoan phim này. Là bộ phim gắn mác 18+ hiếm hoi mang về doanh thu phòng vé trên 1 tỷ USD và được đánh giá 8,7/10 trên Imdb. Joker là từ khóa lọt top 10 từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất năm 2019. Và mới mấy hôm trước thôi, đã thắng luôn 7 đề cử của Quả Cầu Vàng 2020.

Đạo diễn Todd Phillips (bên trái) trao đổi với nam chính Joaquin Phoenix (bên phải)
Ai đẻ ra anh Chí Phèo
Xem Joker, hình ảnh đầu tiên nảy đến có lẽ là chàng Chí Phèo của cụ Nam Cao. BI kịp của kiếp người bị thời đại bần cùng hóa mà mất đi “lương thiện” trong trang sách như hiện lại. Anh Chí đẻ ra bị bỏ rơi ở cái lò gạch cũ thì Authur (tên thật của Joker) cũng là đứa con đi nhặt của bà mẹ mắc chứng hoang tưởng. Câu chuyện đời Joker không chỉ dựng lại bối cảnh đen tối của xã hội Mỹ những năm 80, mà còn phản ánh sự biến chuyển tâm lý của một người bình thường đến con đường thành kẻ đại ác.    

Authur do nam diễn viên đã đoạt Grammy, Quả Cầu Vàng và tới 3 giải Academy, Joaquin Phoenix vào vai
Cái ác không tự nhiên sinh ra
Authur vốn dĩ sẽ là người hiền lành tốt bụng như bao người khác. Anh kiếm sống lương thiện, theo đuổi ước mơ và phụng dưỡng mẹ già bằng một nghề chân chính. Nhưng đời không cho anh được yên ổn. Đang làm ăn nghiêm chỉnh thì anh bị mất thằng trẩu tre giật mất tấm bảng, lại còn bị đánh te tua, về nhà sếp chẳng thông cảm còn mắng là làm việc chểnh mảng, trốn đi chơi làm mất hàng và dọa cho nghỉ việc.

Đồng nghiệp “tốt bụng cho mượn” khẩu súng phòng thân, ai dè đang diễn ở viện nhi, súng rơi ra ngoài. Sếp biết được hỏi tội. Thằng cha đồng nghiệp chối bay chối biến. Authur đành ngậm ngùi “đổ vỏ oan”, và bị đuổi việc.  

Mọi chuyện cũng sẽ không đến nỗi quá tệ nếu Authur không mắc thêm chứng rối loạn thần kinh quái ác là cười không kiểm soát phát tác bất ngờ ở bất cứ đâu. Và đen đủi là đúng thời gian này, lão thị trưởng mới lên cắt giảm hết các loại trợ cấp xã hội bao gồm cả nguồn thuốc hỗ trợ chứng bệnh này.

Authur đang buồn rầu vì mất việc, thì gặp ngay mấy thằng nhà giàu ghẹo gái trên tàu. Chứng bệnh dở hơi tự dưng phát tác đúng lúc ấy khiến mấy cha tưởng Authur cười chúng nó. Thế là cả bọn lao vào đấm đá anh chàng tội nghiệp đến máu me be bét. Ức quá, Authur rút súng ra tự vệ thì vô tình bắn chết luôn 2 thằng. Hoảng loạn, thấy thằng kia chạy mất dép, anh đuổi theo tiện tay bắn chết nốt. Thế là bi kịch bắt đầu.

Authur vốn là một anh hề lương thiện Một người bình thường với ước mơ trở thành nghệ sĩ diễn hài độc thoại Authur hiếu thảo luôn chăm sóc mẹ Cho đến khi đang buồn thì gặp ba thằng cha ghẹo gái trên tàu Authur lỡ tay bắn chết 2 tên để tự vệ, tên thứ 3 lại là có chủ ý

Khi con người bị đẩy đến giới hạn và vượt qua cái ngưỡng “bất khả xâm phạm”, tự dưng, người ta sẽ thấy chẳng có gì là không thể nữa. Nhất là khi đời hết vị, tương lai bế tắc, người tốt thì chẳng ai thương, bị coi thường. Cái bên kia ranh giới trở thành thứ khiến người ta thấy mình được khẳng định, được chú ý, được “tồn tại”. Tương tự như mấy thằng học sinh cá biệt, cố tình cá biệt chỉ để gây chú ý, chỉ để tuyên bố với thiên hạ rằng: tao đang tồn tại đây, đừng có mà lờ tao đi!

Ước mơ biến mất, gia đình sụp đổ, còn tình yêu chỉ là ảo tưởng
Chó cắn áo rách! Authur đã đen lại càng đen hơn khi muốn về với gia đình để bình tâm lại chút thì bà mẹ nhập viện. Không việc, không tiền. Authur định đi tìm cha nhờ giúp đỡ. Tưởng là cậu ấm đánh rơi, không ngờ phát hiện ra bà mẹ mắc chứng hoang tưởng từng vào nhà thương điên, còn mình chỉ là đứa con nuôi bà nhặt về, còn bị thằng cha dượng bạo hành cả 2 mẹ con suốt thời thơ ấu. Quẫn trí, Authur quay về viện giết luôn bà mẹ.

Cô hàng xóm gặp trong thang máy, Authur tưởng là có tình ý với mình, từng hẹn hò với mình thì ra cũng là ảo tưởng nốt, do buồn quá mà nghĩ ra thế. Một loạt sự thật phũ phàng ập lên dập cho anh chàng không còn gượng dậy nổi.

Đang lúc cùng quẫn cần chỗ để xả thì thằng cha đồng nghiệp đã hại anh mò đến giả vờ hỏi thăm vì một clip diễn hài độc thoại của anh tự dưng nổi tiếng và anh chuẩn bị được mời đến show hài nổi tiếng nhất TV.

Authur điên tiết vớ luôn cái búa, tiễn hắn về gặp ông bà ông vải. Thằng đồng nghiệp còn lại thấy thế khiếp quá, nhưng Authur vẫn “tỉnh”. Anh lùn Gary là người duy nhất đối tốt với anh từ trước đến nay, nên Authur để anh đi.

Điệu nhảy gây ám ảnh của Authur sau khi bắn chết 3 tên nhà giàu trên tàu – giai điệu của cô đơn và bế tắc cùng cực Điệu nhảy ngẫu hứng tren đường tới show truyền hình hot nhất lúc bấy giờ của Murray

Đời là tấn trò cười, xã hội là loạn lạc
Sau vụ giết người của Authur, thị trưởng lên án hành động này trên truyền thông và cho rằng những người lao động ghen tỵ với những kẻ giàu có, miệt thị gọi họ là những “gã hề”. Sự việc này làm dấy lên khủng hoảng khi đám đông biểu tình và đeo mặt nạ hề khắp nơi. Bạo loạn bắt đầu xâm chiếm Gotham.

Nút thắt của phim có lẽ lên cao trào khi Authur hóa trang thành anh hề và xuất hiện như một khách mời trên sóng truyền hình trực tiếp một show hài.  Anh vạch trần sự giả dối của thứ hài kịch mua vui nhảm nhí, che lấp đi bản chất thật của xã hội, lên án việc tước đi quyền lợi và chế giễu tầng lớp lao động của những kẻ giàu có trong xã hội và bắn chết luôn ông trùm của show hài.

Joker xuất hiện hoành tráng như người hùng tại show truyền hình của ông trùm hài kịch Murray Anh kể chuyện cười một cách nhạt nhẽo thảm hại rồi lên tiếng chỉ trích sự giả dối của xã hội, và bắn chết luôn Murray Phía sau khuôn mặt tô vẽ hề đã từng là một trái tim khát khao hạnh phúc Nỗi đau của kẻ đem nụ cười cho người khác, còn chính họ chẳng ai quan tâm

Cái chết của Authur lương thiện và sự ra đời của Joker
Joker trở thành hình tượng cho tầng lớp những người lao động khác cũng bị tước đoạt ước vọng làm ăn lương thiện mà biến thành những kẻ nổi loạn. Sau vụ đó, Authur bị bắt, bạo loạn nổ ra khắp thành phố với những đoàn người đeo mặt nạ hề. Gia đình thị trưởng bị bắn chết. Những kẻ bạo loạn trong một chiếc xe cứu thương đâm vào xe cảnh sát và giải thoát Arthur. Trong sự cổ vũ của đám đông đeo mặt nạ. Authur đứng lên nhảy múa, máu đang ra từ miệng, tiện tay vẽ luôn thành hình nụ cười. 

Nụ cười vẽ bằng máu đánh dấu cái chết của Authur lương thiện và Joker ra đời
Phim khép lại trong một bệnh viện tâm thần, Arthur cười với chính mình và nói với bác sĩ tâm lý của mình rằng cô sẽ không hiểu điều hài hước. Ra khỏi phòng, Arthur vừa đi vừa nhảy múa, để lại dấu vết đầy máu trước khi đến cuối hành lang và bị bảo vệ bệnh viện đuổi theo.

Cái kết phim khiến người ta nhớ lại hình ảnh chị Dậu lao vụt ra khỏi nhà cụ lý mà lao vào cái màn đêm tối đen như mực. Joker thì kết bằng điệu nhảy ám ảnh trên nền nhạc That’s Life của Frank Sinatra: Đời là thế, cứ ngỡ là buồn cười lắm,có người làm chuyện xấu, giẫm đạp lên ước mơ. Nhưng tôi sẽ không để, không để bản thân bị vùi dập… Bởi thế giới tốt đẹp xưa kia, sẽ tiếp tục xoay chuyển …

Cười không phải là hạnh phúc, nhảy không phải vui sướng mà là nỗi đau và khao khát được chữa lành
Joker là bi kịch rõ ràng nhất của sự đau đớn tột cùng, những chấn thương trong tâm lý không được chữa lành của một con người khi bị gạt ra khỏi lề cuộc sống. Không phải không mong muốn được chữa trị, mà là bị bỏ rơi. Không phải không nỗ lực để đi tìm hạnh phúc mà là mọi con đường đều bị chặn đứng. Không phải không khát khao tình yêu mà là không ai cho anh hi vọng. Không có ai để tâm sự, không có niềm vui, không chút hi vọng, không tương lai.

Giá có ai đó không hoang tưởng ở canh anh và nắm tay, Authur đã không biến mất. Giá có ai đó lắng nghe anh nói một lần thôi, và đồng cảm với anh, Authur đã không tuyệt vọng. Giá có ai đó cho anh một tia hi vọng thôi, đối xử với anh chân thành và bình thường, thì Authur đã không cô đơn như thế.

Suốt bộ phim, xen lẫn là tiếng cười của Authur, là điệu nhảy đầy ngẫu hứng của anh lúc trong nhà tắm, lúc trên đường. Nhưng nó chỉ là biểu hiện của nỗi đau và bệnh tật không được chữa lành. Ai đó từng nói trầm cảm là con quỷ giữa ban trưa, nó hiện ra thình lình và dễ dàng nuốt chửng bạn. Authur cũng đã bị con quỷ nuốt chửng trong nỗ lực tuyệt vọng để làm người bình thường.

Giá như Authur thực sự được lắng nghe, được thấu hiểu, có lẽ đã không có Joker
Tổng kết
Phim được đạo diễn phủ lên nước màu tăm tối. Những gam màu mạnh tương phản: đỏ, đen, vàng, xanh lá, trắng càng khiến nước phim thêm bi kịch một cách hoàn hảo. Đến nhạc phim cũng được chọn lọc tỉ mỉ và nhiều cảnh quay đặc sắc không thể quên.

Người ta còn mổ xẻ nhiều thứ khác ẩn ý trong phim về một thời kỳ khó khăn và đen tối của nước Mỹ thập niên 80 thế kỷ trước. Thời kỳ mà rác rưởi, thất nghiệp, bạo loạn đầy đường, Joker với khuôn mặt hề trở thành biểu tượng nổi loạn của một xã hội bất an, bất ổn.

Phim khiến người xem không khỏi nghĩ tới sự tương đồng của thời kỳ công nghiệp hiện tại, khi con người ngày càng cô đơn, càng không được lắng nghe, càng nhiều áp lực, stress và dễ thấy mình bị bỏ rơi giữa thời cuộc hơn. Nó cũng gióng lên tiếng chuông cảnh tỉnh về sự dễ tổn thương của con người trước sự công nghiệp hóa và hiện đại. Những vết thương trên cở thể có thể chữa lành, nhưng những sang chấn tâm lý, nỗi cô đơn và bị bỏ rơi mới sinh ra con quỷ có thể nuốt chửng bất cứ ai giữa ban trưa. Liệu một Joker nữa có sinh ra??/

Back to top button