Sách Hay Nên Đọc

Tâm lý học về ấn tượng đầu tiên – first impression: Ấn tượng đầu tiên có quan trọng hay không?

Chúng ta đều biết tầm quan trọng của việc tạo ấn tượng ban đầu tốt như thế nào. Đồng thời, chúng ta cũng biết rằng chúng ta không nên đánh giá một cuốn sách thông qua bìa của nó, bởi vì ngoại hình bên ngoài hoàn toàn có thể đánh lừa chúng ta. Vậy làm thế nào để chúng ta hiểu rõ về ý nghĩa của hai lời khuyên trái ngược nhau này?

Đây là một câu hỏi hóc búa. Chúng ta biết những người khác sẽ đưa ra những đánh giá nhanh về chúng ta, nhưng chúng ta lại nói với bản thân mình rằng chúng ta không nên đưa ra những đánh giá nhanh về họ. Chìa khóa trong câu nói trên chính là từ “không nên”, vì theo các chuẩn mực đạo đức, chúng luôn luôn ngăn cản chúng ta không nên hành xử theo khunh hướng tự nhiên mà ta vẫn thường làm.

Nhìn mặt đoán tính cách
Nhà tâm lý học Leslie Zebritz của trường Đại học Brandeis đã nghiên cứu về thông tin dựa trên khuôn mặt mà chúng ta thường sử dụng để đánh giá người khác. Mặc dù những ấn tượng đầu tiên nổi tiếng là dễ bị sai, nhưng chúng ta chỉ có thể ngăn chặn bản thân ta tạo ra chúng – và chỉ mất một phần mười giây để hình thành phán đoán về một nhân vật khác, ngay cả từ một bức ảnh tĩnh.

Chúng ta cũng rất kiên định trong các phán đoán mà chúng ta đưa ra về người khác. Khi các nhà nghiên cứu yêu cầu những người tham gia đánh giá khuôn mặt trong các bức ảnh về các đặc điểm tính cách như ấm áp, hiền lành, hay ích kỷ, gia trưởng, hầu hết mọi người sẽ đánh giá những người trong ảnh theo cùng một cách – và những kết quả này cho thấy các quy trình chúng ta sử dụng để tạo ấn tượng đầu tiên đều là do bẩm sinh. Thậm chí còn có bằng chứng cho thấy trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đánh giá khuôn mặt người tương tự như cách người lớn vẫn làm, điều này củng cố trường hợp cho một cơ chế phát triển.

ấn tượng đầu tiên có quan trọng
Cơ chế bẩm sinh
Nhưng nếu chúng ta có một cơ chế bẩm sinh để đưa ra những đánh giá nhanh về tính cách từ khuôn mặt của những người khác, thì nó chính xác đến mức nào?

Rốt cuộc, nếu cho chúng ta lựa chọn theo tự nhiên, liệu chúng ta có nên loại bỏ hành vi này nếu nó không có lợi hay không? Khi chúng ta so sánh mọi người, chúng ta có những đánh giá nhanh về tính cách của những nhân vật khác nhau với các hình thức đo lường khách quan, chẳng hạn như kiểm tra tính cách, chúng ta thấy độ chính xác của những ấn tượng đầu tiên của chúng ta thường khá tốt. Nói cách khác, chúng ta thường phán đoán chính xác, nhưng vẫn còn nhiều lúc chúng ta sai hoàn toàn.

Như nhà tâm lý học Leslie Zebritz chỉ ra rằng những ấn tượng đầu tiên không chính xác có thể gây ra hậu quả xã hội đáng kể. Những người có khuôn mặt kiểu “right kind of face” – những người có gương mặt ưa nhìn, khả ái, sáng sủa thường được đánh giá là dễ thương, trông có hiểu biết và có khả năng, kĩ năng hơn. Tuy nhiên, những người có khuôn mặt thuộc nhóm “wrong kind of face” – có thể là những người không có khuôn mặt bắt mắt hay ưa nhìn, thường được coi là những người không thể chấp nhận được, không đủ năng lực và không đáng tin cậy. Vì thế mà khuôn mặt của chúng ta có thể tác động lớn đến đời sống xã hội, thành công trong sự nghiệp và thậm chí là các quyết định pháp lý.

info@imaxtree.com
Trong nghiên cứu của mình, Zebritz đã xác định được bốn tín hiệu trên khuôn mặt mà mọi người thường sử dụng để đánh giá các đặc điểm của người khác, đó là:

Khuôn mặt giống em bé
Sự quen thuộc
Tỷ lệ vàng
Tương đồng về cảm xúc

Dấu hiệu đầu tiên trên khuôn mặt là “Babyfaceness” 
Có nghĩa là có khuôn mặt giống em bé.

Rất nhiều bằng chứng cho thấy chúng ta có xu hướng bẩm sinh để dễ dàng tìm thấy khuôn mặt trẻ thơ hấp dẫn. Những người nói chuyện thông minh và có hiểu biết sẽ biết việc chèn một hoặc hai hình ảnh em bé trong các slide PowerPoint của họ sẽ gợi ra những tiếng vang và tiếng cười từ phía khán giả. Tương tự như vậy, video về trẻ sơ sinh và mèo con (cũng có khuôn mặt trẻ thơ) là một trong những video phổ biến nhất trên Youtube.

Điều này giống như một thứ có ý nghĩa tiến hóa để có một điểm giống với trẻ sơ sinh, như những người cần được bảo vệ và chăm sóc. Nhưng liệu chúng ta có phát triển quá mức sự thiên vị này đối với những người lớn có khuôn mặt giống trẻ con hay không? Cụ thể như những đặc điểm khuôn mặt bé có đôi mắt to, trán rộng, cằm ngắn và đầu tròn, và một trong số những đặc điểm khác. Nghiên cứu cho thấy đàn ông có xu hướng thích phụ nữ có phẩm chất và có khuôn mặt trẻ con là bạn tình, có lẽ vì những đặc điểm này báo hiệu tuổi trẻ và khả năng sinh sản.

Chúng ta có xu hướng đối xử tử tế với người lớn có khuôn mặt baby, nhưng chúng ta cũng cho rằng họ yếu đuối và cần được chăm sóc. Ví dụ, người cao tuổi thường có vẻ ngoài giống trẻ con khi đường chân tóc của họ rút đi, và khuôn mặt của họ tròn ra. Chúng ta có xu hướng coi người già là em bé, cho dù họ cần chăm sóc đặc biệt hay không. Nói tóm lại, nếu bạn có khuôn mặt baby, mọi người sẽ có xu hướng đối xử tử tế với bạn, nhưng họ có thể nghĩ rằng bạn không có khả năng làm việc gì.

gương mặt baby như em bé
Dấu hiệu khuôn mặt thứ hai là sự quen thuộc
Chúng ta có xu hướng đánh giá con người dựa trên sự giống nhau trên khuôn mặt của họ với những người khác mà chúng ta biết. Vì vậy, nếu bạn gặp một người trông giống chú A gắt gỏng của bạn, bạn cũng sẽ cho rằng anh ấy cằn nhằn. Và nếu bạn thấy ai đó giống dì B thân thiện của bạn, bạn sẽ nghĩ cô ấy cũng phải thân thiện. Một phần, điều này xuất phát từ thực tế là các cơ chế xử lý khuôn mặt bẩm sinh của chúng ta khiến chúng ta tin vào mối tương quan giữa các đặc điểm khuôn mặt và đặc điểm tính cách.

Tuy nhiên, hầu hết những người mà chúng ta đánh giá là quen thuộc không hề nhắc nhở chúng ta về bất cứ ai nói riêng. Thay vào đó, nó chỉ là một ý nghĩa mơ hồ rằng họ trông giống như những người khác mà chúng ta đi cùng – đặc biệt là, các thành viên của cùng một gia đình, chủng tộc và sắc tộc. Trong trường hợp này, hiệu ứng quen thuộc bắt đầu. Đó là, chúng ta thích những gì chúng ta quen thuộc. Tất cả thành viên trong gia đình tôi đều trông giống tôi, và tôi thích họ hơn các thành viên trong gia đình bạn (mặc dù họ cũng có thể khá đẹp).

Dấu hiệu khuôn mặt thứ ba là khuôn mặt theo chuẩn tỷ lệ vàng
Có một thỏa thuận chung về những gì là cho một khuôn mặt hấp dẫn. Dưới những đánh giá về sự hấp dẫn là các đặc điểm khuôn mặt được sắp xếp theo tỷ lệ đối xứng và phù hợp. Càng nhiều khuôn mặt khác biệt so với tỷ lệ cân xứng, họ càng bị đánh giá là không hấp dẫn. Cân xứng và tỷ lệ khuôn mặt là tín hiệu của sự di truyền (cận huyết làm tăng khả năng mắc các bệnh di truyền) và một hệ thống miễn dịch mạnh mẽ có khả năng chống lại bệnh tật.

Người khỏe mạnh trông hấp dẫn hơn. Họ thường được yêu thích hơn, thông minh và tài năng, và họ chắc chắn sẽ có nhiều bạn bè. Những người không khỏe mạnh là không hấp dẫn, và họ cho chúng ta có cảm giác rằng họ cần được điều trị thận trọng, bất cứ bệnh gì họ cũng có thể bị lây nhiễm, vì vậy tốt nhất là tránh xa. Do đó, logic tiến hóa thúc đẩy trực giác của chúng ta về người khác.

gương mặt chuẩn tỷ lệ vàng
Dấu hiệu cuối cùng là sự tương đồng về cảm xúc
Chúng ta rất giỏi trong việc đọc những biểu hiện cảm xúc của người khác. Tuy nhiên, một số người có đặc điểm khuôn mặt giống với biểu cảm cảm xúc. Ví dụ, những người có lông mày thấp hơn có thể trông rất tức giận, ngay cả khi họ không hề tức giận. Tương tự như vậy, những người có miệng hướng lên ở các góc dường như hạnh phúc cho bù bản thân họ cảm thấy thế nào.

Trực giác hướng dẫn các tương tác xã hội của chúng ta phần lớn là do bẩm sinh, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta bất lực để vượt qua chúng. Nếu chúng ta hiểu cách trực giác của chúng ta hoạt động, chúng ta có thể tránh những cạm bẫy. Điều này có nghĩa là khéo léo điều khiển các đặc điểm khuôn mặt của chúng ta để tạo ấn tượng đầu tiên đúng đắn ở người khác, đồng thời bảo vệ bản thân trước những phán đoán trực quan có thể khiến chúng ta lạc lối.

Back to top button